บอระเพ็ด
ชื่อวิทยาศาสตร์ Tinospora crispa (L.) Miers ex Hook.f. & Thoms. (Tinospora rumphii Boerl., Tinospora tuberculata Beaumee)
วงศ์? Menispermaceae
ชื่ออังกฤษ? HEART ? LEAVED MOONSEED, BORAPHED
ชื่อท้องถิ่น? จุ่ง จริงตัวแม่, เจตมูลย่าน, เจตมูลหนาม, จุ่งจิง (ภาคเหนือ), เครือเขาฮ่อ (หนองคาย), ตัวเจตมูลย่าน, เถาหัวดิน (สระบุรี), เจตหมุนปลูก (ภาคใต้)
บอระเพ็ด…เป็นพันธุ์ไม้เถาเลื้อย เถาอ่อน มีสีเขียวเรียบแต่ถ้าช่วงอายุมากขึ้นเถาจะแก่มีสีน้ำตาลอมเขียว ผิวขรุขระเป็นปุ่ม ๆ เถามีลักษณะกลมโต ขนาด 1 ? 1.5 เซนติเมตร ยางมีรสขมจัดส่วนใบมีลักษณะเป็นรูปไข่ป้อม โคนใบหยักเว้าลึกเป็นรูปหัวใจปลายแหลม กว้าง 3.5 ? 10 เซนติเมตร ยาว 6 ? 13 เซนติเมตร ออกดอกเป็นช่อบริเวณกิ่งแก่ตรงซอกใบหรือปลายกิ่งแก่ ดอกเล็กสีเหลืองอมเขียว, แดงอมชมพู, เขียวอ่อน, เหลืออ่อน ช่อดอกแบบเดี่ยว ยาว 5 ? 20 เซนติเมตร ประกอบด้วยกลีบดอก กลีบเลี้ยง อย่างละ 6 เรามักพอบอระเพ็ดขึ้นอยู่ทั่วไปในป่าเบญจพรรณของประเทศไทย ชอบขึ้นบริเวณที่มีดินร่วมซุย และมีภูมิอากาศแบบร้อนชื้น
สรรพคุณ? ส่วนที่ใช้เป็นยารักษาโรค เริ่มตั้งแต่ ลำต้น (เถา) มีรสขมจัด สามารถนำมาปรุงเป็นยารับประทาน แก้ไข้ ขับเหงื่อ ทำให้เลือดลมเย็น ลดความอ้วนในร่างกาย แก้กระหายน้ำและแก้รอนในได้ดีมาก นอกจากนี้ยังช่วยให้เจริญอาหาร
ใบ? นำมาโขลกให้ละเอียด ใช้พอกปิดฝี แก้อาการฟกช้ำ บวม ปวดแสดปวดร้อน แก้อาการผื่นคัน ขัยพยาธิ ช่วยลดไข้
รากและเถา? นำมาตำผสมกับมะขามเปียกและเกลือ หือใส่ในยาดองเหล้า โดยรับประทานครั้งละ 1 ช้อนชา จะช่วยลดไข้ เจริญอาหาร
ดอก? ช่วยรักษาโรคในปากและช่อหู ขับพยาธิ
ผลและลูก? ใช้เป็นยารักษาพิษร้ายแรง และเสมหะเป็นพิษ รักษาโรคอุจจาระเป็นเลือด รวมทั้งโรคติดเชื้อในกระแสเลือด
คนโบราณส่วนใหญ่นำบอระเพ็ดมาทำเป็นยาได้ หลายชนิด เช่น นำมาดองกับน้ำผึ้ง โดยนำเถาบอระเพ็ดหั่นเป็นท่อน ตากให้แห้ง จากนั้นบดเป็น ผงผสมกับน้ำผึ้งแท้ ปั้นเป็นยาลูกกลอน รับประทานก่อนนอน วันละ 2 ? 4 เม็ด จะเป็นยาอายุ ? วัฒนะ อาจนำเถาที่ตากแห้งแล้ว มาบดเป็นผง ชงกับน้ำร้อนครั้งละ 1 ช้อนชา เช้า ? เย็น สามารถช่วยรักษาโรคเบาหวานได้ บางตำราให้นำรากและเถาตำผสมกับมะขามเปียกและเกลือ หรือนำมาดองเหล้ารับประทานครั้งละ 1 ช้อนชา ช่วยลดไข้ หรือนำมาแช่อิ่ม โดยนำบอระเพ็ดตัดเป็นท่อน ลอกเปลือกจากนั้นผ่าข้างในดึงไส้ออก แช่ในน้ำซาวข้าวใส่เกลือเล็กน้อย นำไปลวก พอให้หายขม แล้วนำไปต้มอีกครั้งเสร็จแล้วนำมาล้างด้วยน้ำเย็นจัด จึงนำไปแช่ใน น้ำเชื่อมให้อิ่มตัว เก็บไว้รับประทานได้ตลอดทั้งปี มี สรรพคุณบำรุงธาตุ
ในปัจจุบันมีการค้นพบว่าบอระเพ็ด มีประโยชน์ทางยามากมาย อาทิ ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด ช่วยลดไข้ ช่วยให้เจริญอาหร มีฤทธิ์ในการต้านอนุมูลอิสระ ช่วยรักษาโรคมาลาเรีย ต้านเชื้อแบคทีเรีย และอื่น ๆ อีกมาก เหมือนที่คนโบราณพูดกันว่า ?หวานเป็นลม ขมเป็นยา? ซึ่งเราเห็นได้จากสมุนไพรชนิดนี้จริง ๆ
เห็นมั้ยคะว่าสรรพคุณของบอระเพ็ดนั้น สามารถช่วยรักษาโรคต่าง ๆ ได้อย่างมากมายเลยทีเดียว คุณแม่บ้านลองหาบอระเพ็ดมาปลูกไว้ที่บ้านสักต้น สองต้นคงไม่เสียหายอะไร นอกจากช่วยเป็นยาแล้ว ยังช่วยให้คุณหายปวดหัวกับความซนของเจ้าตัวเล็กอีกด้วย ช่วยยังไงนะเหรอคะ ก็ลองให้เขาอมบอระเพ็ดสักนิดรับรองว่าขยาดไปตาม ๆ กันแน่ ๆ คะ
ขอขอบคุณ? คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
ที่มา? แม่บ้าน ปีที่ 27 ฉบับที่ 410 กรกฎาคม 2546